Directe duidelijkheid

Er zijn ontelbare aandachtspunten van belang bij het effectief visualiseren van informatie. Sommige belangrijker dan andere, maar de meeste gaan over vorm. Met andere woorden: hoe je gegevens afbeeld (keuze van tabel/grafiek soort, kleur, labels, etc.). Nu is er een aandachtspunt (of valkuil) die niet gaat over vorm, maar die ik wel regelmatig tegen kom. Deze valkuil gaat over de inhoud, dus welke gegevens je afbeeld. Het gaat hierbij om indirecte meetwaarden.

Wat is een indirecte meetwaarde?
Bij een indirecte meetwaarde moet de lezer van een visualisatie het gegeven zelf afleiden, omdat het niet direct getoond wordt. Hierdoor is het zwaarder voor de lezer om het beoogde gegeven te “zien”, dus een ineffectieve visualisatie.

Meestal kom ik deze valkuil tegen in visualisaties waarin werkelijke resultaten vergeleken worden met een doelstelling of prognose. De onderstaande afbeelding is een goed voorbeeld van zo’n visualisatie. De vraag die we willen beantwoorden is: “hebben we een goed jaar gehad / hoe hebben we het gedaan t.o.v. onze doelstelling ?”.(click op de afbeelding voor een vergroting)

Als het doel van deze visualisatie is om te laten zien hoe het resultaat zich verhoudt tot de doelstelling, dan moet de lezer deze zelf afleiden door het verschil van de twee series te bepalen. Dat lijkt op het eerste gezicht wellicht niet al te veel gevraagd, maar als we vervolgens het verschil laten zien in plaats van de twee series worden een aantal zaken duidelijk die eerder verborgen bleven.

In de eerste grafiek was al goed te zien dat het resultaat onder de doelstelling zou uitkomen, maar in de tweede grafiek is duidelijk dat de afwijking van de doelstelling ernstiger is. Door het afbeelden van de indirecte meetwaarde lijkt het resultaat veel minder sterk.

Conclusie: bepaal goed welke vraag de visualisatie moet beantwoorden en gebruik altijd directe meetwaarden.