Gezocht: misleidende grafiek

In haar blog voor Forbes geeft Naomi Robbins wekelijks praktische tips op het gebied van effectief rapporteren. Zo schreef zij begin maart een aardig artikel over het vinden van misleidende en bedrieglijke grafieken.

Blijkbaar wordt er veel gezocht op termen als: misleiden en bedriegen in combinatie met grafiek. Ook wij krijgen regelmatig bezoekers op deze website die in Google deze zoektermen hebben gebruikt (met name de Engelse vertalingen als misleading, deceptive en charts). Nu is het lastig om te bepalen wat deze personen precies willen met voorbeelden van grafieken die misleiden en/of bedriegen. Ik ga er gemakshalve vanuit dat zij willen leren van hoe het niet moet. Ze zijn dus (hopelijk) op zoek naar tips om hun grafieken beter en effectief te maken.

Nu zijn er de laatste jaren ontelbare publicaties verschenen over dit onderwerp. Van bijvoorbeeld auteurs als: Edward Tufte, Stephen Few, Donna Wong, Alberto Cairo, etc. Echter, William Cleveland schreef al in 1968 zijn “The Elements of Graphing Data”, de basis van het gelijknamige boek uit 1994. Cleveland vertelt in zijn boek over de criteria waaraan een goede grafiek moet voldoen. Zijn filosofie is: “minimaliseer de mentale gymnastiek die de lezer moet uitvoeren om de grafiek te doorgronden”.

In het paper “Good Graphs: Graphical Perception and Data Visualization” vat Nina Zumel de belangrijkste eigenschappen van een goede grafiek samen met de volgende punten:

  • Maak belangrijke verschillen groot genoeg om waar te nemen (zie afbeelding 2)
  • Voorkom grote spreiding van de waarden binnen één grafiek (zie afbeelding 3)
  • Als je een verschil wilt analyseren, laat het verschil dan zien (zie Directe duidelijkheid)
  • Als je geïnteresseerd bent in het relatieve verschil (bijv. groei%), toon dan het relatieve verschil (zie Logische schalen)

Verschil tussen de twee staven is te klein om goed waar te nemen (links), maar door iedere balk te omkaderen met een gelijk kader (rechts) wordt het verschil duidelijk

Door de grote spreiding (hier: piek voor 1.500) is het niet goed mogelijk om het patroon na 1.500 goed te zien

Daarnaast moeten we niet afgeleid worden bij het lezen en interpreteren van de grafiek door zogenaamde chartjunk. Om chartjunk te voorkomen wil ik afsluiten met: “de grafiek is pas af als er niets meer af kan”.

Management dashboard: technologie of kunst?

Bij het ontwerpen van een management dashboard maak ik veel gebruik van draadmodellen. Op basis van de eisen en wensen bepaal ik hoe het dashboard er uit moeten gaan zien en teken vervolgens voorbeelddashboards in een tekenprogramma.

Door deze werkwijze kan ik in een heel vroeg stadium de management dashboards laten zien en bespreken met de betrokkenen. Deze tekeningen of draadmodellen noem ik meestal een “artist’s impression”, maar ik zie mijzelf zeker niet als artiest of kunstenaar. De tekeningen zijn volgens mij geen kunst, maar eerder (technische) ontwerpen gemaakt door een ontwerper.

Volgens mij is een belangrijk verschil tussen kunst en technologie dat bij kunst de vorm belangrijker is dan de functie, maar bij technologie is dit precies andersom: form follows function.

Op dit moment ben ik het boek “the functional art” van Alberto Cairo aan het lezen1. Hij beschrijft het werkgebied van de informatievisualisatie als een vorm van functionele kunst. Het is volgens hem geen technologie of kunst, maar een combinatie van die twee. Volgens hem is het dus eerder: “function restricts form”.

Ik kan me goed vinden in zijn conclusie: begin bij de functie en gebruik de ruimte van de functie voor mooie vorm(-geving). Dit komt goed overeen met de valkuilen in dashboardontwerp van Stephen Few zoals besproken in het artikel van vorige week. De eerste twaalf valkuilen gaan over functie, maar de laatste valkuil duidelijk over vorm: voorkom onaantrekkelijk ontwerp. Hiermee krijgt de “artist’s impression” voor mij een andere betekenis: ben ik toch ook nog een beetje kunstenaar.

1Alberto Cairo is nog bezig met het vertalen van zijn boek uit het Spaans naar het Engels. Hij verwacht het boek deze zomer in het Engels uit te brengen. Dus iedereen die Spaans spreekt kan het direct lezen (titel: “el arte functional”), de rest zal helaas nog een paar maanden moeten wachten.

 

Vind de kat!

Een paar blog artikelen terug ging Michel al in op slechte PowerPoint presentaties en het trieste gevolg voor katten. Deze keer vergaat het de katten gelukkig beter, je moet alleen heel goed zoeken. Kun je op de bovenstaande foto de kat vinden?

En op deze foto?

De meeste van ons hebben heel wat tijd nodig om de katten te vinden. We vragen nogal wat van ons visueel waarnemingsvermogen om deze katten met goede schutkleuren te vinden in deze bont gekleurde omgevingen. Jammer genoeg hebben veel van de rapporten en management dashboards die we tegenkomen last van dit effect: we zetten er teveel op, waardoor het heel veel moeite kost om de boodschap te zien.

Voorkom dat je moet zoeken naar de boodschap: bepaal voor een rapport of management dashboard eerst een helder doel en zorg vervolgens dat alles gericht is op alleen dat ene doel. Als we ook rekening houden met de werking van ons menselijk waarnemingsvermogen voor het verwerken van visuele informatie kan iedereen zijn kat vinden binnen een seconde.

Een goed hulpmiddel bij het zichtbaar maken van “de kat” op uw management dashboard is het whitepaper van Stephen Few uit 2006. Het beschrijft de 13 belangrijkste valkuilen in dashboard ontwerp en hoe deze te voorkomen:

  • Gegevens passen niet op één scherm;
  • Ontoereikende context van de gegevens;
  • Overdreven veel detail informatie;
  • Gebruik van ineffectieve presentatie vormen;
  • Variatie zonder betekenis;
  • Slecht ontworpen presentatie vormen;
  • Onjuist coderen van kwantitatieve gegevens;
  • Slecht organiseren van gegevens;
  • Vervuilen van het scherm met nutteloze versiering;
  • Overmatig gebruik van kleuren;
  • Onaantrekkelijk ontwerp.

Vragen van de Management Dashboard gebruiker

Een heerlijke week skiën in de Alpen werd direct opgevolgd door een kwakkelend weekje griep in de polder. Daar gingen mijn goede voornemens om iedere week een artikel te schrijven voor deze blog.

Het gaf me echter wel wat tijd om eindelijk weer te beginnen aan de altijd groeiende stapel boeken en artikelen die ik nog wil lezen. Tussen de afdalingen van de pistes en de sprints naar het toilet door, heb ik gelukkig ook het nodige kunnen lezen over management dashboards, visualisaties en info graphics. Genoeg om er de komende weken over te kunnen berichten in deze blog.

Naast serieuze boeken en artikelen was er gelukkig ook voldoende humor te vinden in mijn stapel. Zo kwam ik een variant tegen van de immens populaire youtube serie “Shit Girls Say” (meer dan 15 miljoen keer bekeken). Na zo’n succes zie je allerlei creatieve geesten hun eigen variant maken. Soms van twijfelachtige kwaliteit, maar er zitten ook een paar leuke bij.

Het kon dan ook niet lang duren voordat er een variant zou komen over de vragen die management dashboard gebruikers regelmatig stellen. De mensen van Actuate hebben de onderstaande video gemaakt: “Sh*t Business Intelligence Users Say”

Komen deze vragen en situaties jullie bekend voor? Ik herken me zowel in een paar personen die de vragen stellen als in de persoon die ze ontvangt. Heerlijk om op deze komische manier te kijken naar onze dagelijkse praktijk.