Ik zie, ik zie, wat ik niet zie...

Het verspreiden van kennis over het visualiseren van gegevens is een belangrijke doelstelling van deze wekelijkse blog. We hopen hiermee onze bijdrage te leveren aan het verbannen van slechte visualisaties, of zoals Tufte het zo mooi samenvat: Chartjunk.

Naast deze artikelen verzorg ik ook met enige regelmaat een workshop Effectief Rapporteren. Zo'n workshop wordt bijna altijd verzorgd "op locatie". Dit heeft als grote voordeel dat we niet alleen kunnen praten over de algemene richtlijnen en aandachtspunten, maar ook over het toepassen van de kennis op de werkelijke rapporten en dashboards van de betreffende organisatie. De deelnemers kunnen het dus direct toepassen op hun eigen werk.

Een belangrijk onderdeel van de workshop is tijdens de introductie uitleggen dat we niet zien met onze ogen, maar met onze hersenen. Dit besef is de basis van het effectief visualiseren van gegevens. Nu kan ik dit wel vertellen en uitleggen, maar het zelf ervaren is veel krachtiger en duidelijker.

Gelukkig zijn er genoeg websites beschikbaar met voorbeelden van hoe onze hersenen ons op het verkeerde been (kunnen) zetten. Op Your amazing brain… staan een aantal klassiekers, maar ook op de Nederlandse site Gissen en Missen zijn er verschillende te vinden.

Iemand die nog een stapje verder gaat is Brusspup. Hij heeft op YouTube een geweldige collectie van video's, de ene nog spectaculairder dan de ander.

Ieder van deze voorbeelden toont wel aan dat onze hersenen een grote rol spelen bij het zien, maar wat zien we nu eigenlijk met onze ogen?

In zijn boek The Functional Art heeft Alberto Cairo een aardig voorbeeld gebruikt om dit te illustreren. In de onderstaande foto's heb ik dit geprobeerd na te bootsen.

Afbeelding 1: Het beeld dat we denken te zien

Afbeelding 2: Het beeld dat we zien met onze ogen

Van de ongeveer 180 graden zicht die onze twee ogen ons geven zijn maar 2 graden scherp en gedetailleerd (zie afbeelding 3). Dus we denken wel dat we het beeld zien zoals op de eerste afbeelding, maar in werkelijkheid zien we op een bepaald moment maar een klein onderdeel (zie afbeelding 2). De rest is wazig, maar onze hersenen vullen het beeld voor ons aan. Gelukkig vallen afwijkende zaken ook op in het wazige gebied, zodat we vanzelf ons scherpe zicht daarop kunnen richten. Vandaar dat het van belang is om context informatie niet te veel te laten opvallen en de signalen juist wel. Anders weten onze hersenen niet waar we moeten kijken.

Bron: The Functional Art, Alberto Cairo

Afbeelding 3: We zien maar een heel klein gedeelte scherp

Klik om dit te delenKlik om dit te delen